Sosyometri nasıl yapılır? Kâğıtla uygulama ve sosyogram okuma
Sosyometri, öğrencilerin belirli bir etkinlik için kimi seçtiğini sorarak sınıf içindeki ilişkileri görünür kılan bir tekniktir. Doğru sorulduğunda yalnız kalan öğrencileri erken fark etmenizi sağlar.
Hangi soru sorulmalı?
Soru olumlu ve somut bir etkinliğe bağlı olmalıdır. Öğrenci "en sevdiği arkadaşı" değil, belirli bir iş için kiminle olmak istediğini düşünür; bu daha dürüst ve daha az yaralayıcı yanıtlar getirir.
- "Grup çalışmasında en çok kiminle çalışmak istersin?"
- "Sınıf gezisinde otobüste kiminle oturmak istersin?"
- "Bir sorunun olduğunda sınıftan kime anlatırsın?"
"Kiminle çalışmak istemezsin?" gibi olumsuz seçim soruları sormayın. Öğrencinin aklında başka birini dışlama düşüncesini pekiştirir ve sonuçlar sızarsa doğrudan zarar verir.
Seçim sayısını önceden belirleyin. Üç seçim çoğu sınıf için yeterlidir; tek seçim ilişkileri fazla daraltır, beşten fazlası ise değerlendirmeyi bulanıklaştırır.
Kâğıtla uygulama
- Fişleri hazırlayın. Her fişte soru, "Senin numaran" ve seçim sayısı kadar boş satır olsun.
- İsim yerine numara isteyin. Öğrenci kendi okul numarasını ve seçtiği arkadaşlarının numaralarını yazar. Sınıf listesini tahtaya ya da panoya asmak, isim yazdırmaktan daha az bilgi açığa çıkarır.
- Gizliliği söyleyin. "Yanıtları yalnızca ben göreceğim, kimseyle paylaşılmayacak" deyin ve buna uyun.
- Hemen toplayın. Fişleri katlanmış olarak aynı anda toplayın; sırayla teslim etmek kimin kimi yazdığını görünür kılabilir.
- Kaydedin. Her fiş için seçen numarayı ve seçilen numaraları girin. Sınıfta olmayan numaraları ve kendini seçmeyi ayıklayın.
Sosyogram nasıl okunur?
Sosyogram, öğrencileri nokta, seçimleri ok olarak gösteren çizimdir. Şunlara bakın:
| Gösterge | Ne anlama gelir? |
|---|---|
| Karşılıklı seçim | İki öğrenci birbirini seçmiştir; sınıftaki sağlam ikili ilişkilerdir. |
| Hiç seçilmeyen (yalnız) | Kimse tarafından seçilmemiştir. En önemli bulgudur; izleme gerektirir ama tek başına bir sorunun kanıtı değildir. |
| Çok seçilen (yıldız) | Sınıfta etkisi yüksek öğrencidir; grup çalışmalarında köprü olarak düşünülebilir. |
| Kapalı grup | Yalnızca birbirini seçen küçük gruplardır; sınıfın geri kalanından kopuk olabilir. |
| Tek yönlü seçim | Seçtiği kişi tarafından seçilmeyen öğrencidir; ilişki kurma isteğini gösterir. |
Eksik fiş varsa sonuç kesin değildir: o gün okula gelmeyen bir öğrenci kimseyi seçmediği için başkalarının "seçilme" sayısı düşük görünebilir.
Sonuçlarla ne yapılır?
- Etiketlemeyin. Tek uygulama bir anlık resimdir. "Yalnız" çıkan öğrenciyi bir süre gözlemleyin; sınıf öğretmeninin ve branş öğretmenlerinin gözlemleriyle karşılaştırın.
- Gerekirse görüşün. Yalnız kalan öğrenciyle sosyometri sonucundan söz etmeden, genel bir görüşme yapın.
- Sınıf düzenini kullanın. Grup çalışmalarında yalnız kalan öğrenciyi, onu seçmiş (tek yönlü de olsa) bir öğrencinin yanına yerleştirmek ilk adım olabilir.
- Sonuçları paylaşmayın. Sosyogram öğrencilerle ya da velilerle paylaşılmaz; yalnızca rehberlik çalışması için kullanılır.
- Tekrarlayın. Birkaç ay sonra aynı soruyla tekrarlayıp değişime bakın.
Sosyogramı elle çizmeyin
PDR Pro'da fişleri yazdırın, numaraları girin; sosyogram, karşılıklı seçimler ve yalnız kalan öğrenciler kendiliğinden çıkar.